Mehmet Güner
Mehmet Güner

Bingölün ilk milletvekili

Bingölün ilk milletvekili TBMMnin kuruluşunun doksan birinci yılı kutlamalarıyla yirmi üçüncü dönem milletvekilliği seçimlerinin arefesi denk geldi. Bu vesileyle, TBMM ve Bingölün temsiliyeti noktasın

3 Kasım 2013 Saat: 18:48
YORUM YAPTavsiye EtYazdır

Bu yazı 5.208 kez okunmuştur

Bingölün ilk milletvekili
TBMMnin kuruluşunun doksan birinci yılı kutlamalarıyla yirmi üçüncü dönem milletvekilliği seçimlerinin arefesi denk geldi. Bu vesileyle, TBMM ve Bingölün temsiliyeti noktasını irdelemek istiyorum.

Türkiye halkının iradesinin tecelli ettiği varsayılan Meclisin kuruluşu için geçen hafta sonu görkemli kutlamalar yapıldı. Yaklaşık doksan bir yıldır açık olan bu Mecliste halkın ne kadar ve ne derece temsil edildiği hep tartışılır. Ancak somut rakamlara bakıldığı takdirde bu doksan bir yılının yarısında bile halkın gerçek iradesinin tecelli etmediği görülecektir. Hakkını yememek lazım, 23 Nisan 1920de kurulan Birinci TBMMden yaklaşık üç yıl sonra yani 11 Ağustos 1923 yılına kadar geçen dönem içinde neredeyse tüm Türkiyeden temsilci TBMM çatısı altında yer bulmuştu. Hatta bu dönemde Bingölü Genç temsil ediyordu. Genç bölgesinden tam altı milletvekili seçilmişti. Sonrası ise malum. Tam 23 yıllık tek parti dönemi. Yirmi üç yıllık kapalı devre, halksız ve halkın iradesinden uzak dönem. Bu dönemlerde milletvekilleri seçimi diye bir şey söz konusu değildi. Ankara hangi ismi hangi ile uygun gördüyse oranın vekili oydu. Vekillerin Ankaraya gitmesi gibi bir zorunluluğu da yoktu. Mesela Hakkarili bir şeyh vardı nerdeyse otuz yıl milletvekiliydi ama hiçbir zaman Ankaraya gelmemişti. Bazı illere o ile hiç gitmemiş kişiler vekil olarak atanırdı. O vekiller de orayı Ankaradan yönetirdi. 1946da yapılan seçimlerden sonra yavaş yavaş halk hatırlanmaya başlandı.

Geride kalan 26 yıllık dönem ve ondan sonra Türkiyede yaşanan ara rejimleri de sayarsak Bingöl ili TBMMnin 91 yılından en fazla 45 yıl temsil edilmiştir. Bingöl 1936 yılında il oldu ama yine de bölgesel temsiliyette en fazla 45 yıl temsil edilmişti. Yani 91 yıllık cumhuriyet tarihinde sadece 45 yıl Bingöl halkı kendini temsil edecek vekili seçmiştir.

Temmuz 2008de Bingöl Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen Bingöl Sempozyumu’da sunum yapan TBMM Kütüphane-Dokümantasyon ve Tercüme Müdür Yardımcısı Yrd. Doç. Dr. Abdulhakim Koçin ve Kocaeli Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nden Doç. Dr. Yılmaz Bingöl, Bingölün TBMMde temsiliyeti konusunda önemli verileri aktarmışlardı. Verilere göre Bingöl il olduğu günden bu yana 37 vekil tarafından temsil edildi. Bu vekiller arasında TBMMde en çok söz alan ve konuşan isimlerin başında Bingölün ilk milletvekili  Feridun Fikri Düşünsel geliyor. Düşünsel, Bingöl milletvekili olduğu 18 yıllık dönem içinde 296, toplam vekilliği döneminde ise 578 kez TBMM kürsüsüne çıkarak konuşma yaptı. Onun en yakın takipçisi Refah Partisi döneminde Mecliste görev yapan Hüsamettin Korkutata. Korkutata 146 konuşma yaptı. Üçüncü isimle bu isimler arasında dağlar kadar fark var. Neredeyse konuşma sayısı 55i geçen vekil yok.

Seçilmiş ve seçilecek olan milletvekillerinin dikkatini Feridun Fikri Düşünsele çekmek istiyorum. Kendisi aslen şimdilerde Tunceliye bağlı olan Çemişgezek ilçesindendir. İstanbul doğumludur. Zaten ilk vekilliği de Dersim vekillidir. O dönemde TBMMnin hukukçu olan ve bu alanda yurdışında doktora yapmış nadir isimlerinden biridir. Pariste hukuk eğitimi almış. TBMMye gelerek siyasete atılmıştır. Babası da Osmanlı döneminin Meclis-i Mebusan üyelerindendir. Bingöl il olduktan sonra girdiği ilk seçimlerde Düşünsel tarafından TBMMde temsil edildi. Düşünsel 1939dan 1957 yılına kadar tam 18  yıl tek başına Bingöl milletvekilliği yaptı.

Düşünsel, 1923-27 yılları arasında Dersim milletvekiliydi. O dönemlerde de şimdilerde olduğu ülkenin doğusu cadı kazanı gibiydi. Her tarafta halk haretleri yaşanıyor. Özellikle Şeyh Sait isyanı Ankarayı ziyadesiyle korkutmuş durumdaydı. Takrir-i Sûkun yani tüm insan haklarının askıya alınacağı bir yasa hazırlığı içinde olan TBMMde Düşünsel gibi gerçek demokrasiden ve halktan yana olan çok az sayıda isim bulunuyordu. Düşünselin bize göre yanlış olan bazı ideolojik düşünceleri olduğu söylenir. Burası beni ilgilendirmez. Tüm Meclisin tek bir partiden oluştuğu bir dönemde Takrir-i Sûkun yasasını çıkarmak hiç zor olmayacaktı ancak Düşünsel gibi isimlerin o TBMM çatısı altında gösterdiği kahramanca direniş bugün hala gayri resmi tarih kitaplarında kalın puntolarla ifade edilir. Daha sonraki yıllarda Düşünsel soyadını alacak olan Feridun Fikri Bey, İsmet İnönü ve arkadaşlarının bulunduğu Mecliste, Doğu ve Güneydoğuyu kan gölüne çevirecek, devlet terörünü estirecek Takrir-i Sûkun kanununun çıkmaması için tarihi bir konuşma yapar. Konuşmasına burada yer vermem mümkün değil ancak özetle 85 yıl önce Meclis çatısı altında cesur ve kahramanca statükoya karşı direnerek "bu kanunu çıkarırsanız devlet terörü ortaya çıkar. Her kafasına esen istediği kişiyi dar ağacına götürür. O yüzden bu kadar mücadele ile kurduğumuz adına hürriyet dediğimiz şeyin bir manası kalmaz. Halka zulüm edilmesin. Bu kanunun geçmemesi için lütfen direnin" der. Bu konuşması sırasında Tunalı Hilmi gibi ünlü isimler tarafından sürekli taciz edilir ama yine de yılmadan konuşur. Ancak maalesef sonunda yasa kabul edilir. Sonrası ise malum fermanlar... katliamlar... Ferudun Fikri Bey daha sonra CHPden ayrılan muhalifler tarafından kurulan partiye katılır. Partisi kapatılınca Feridun Fikri Bey ve arkadaşları Şeyh Saide destek vermekten yargılanırlar. Daha sonra beraat ederler.

Feridun Fikri Beyin Bingöle belki ekonomik anlamda fazla yararı dokunmadı ancak Bingöl siyaset tarihine ismi kalın harflerle yazılmayı hakkeden nadir şahsiyetlerdendir. Bingölün tayinlerle, atamalarla zaman kaybeden vekillere değil böyle tarihe not düşen vekillere ihtiyacı var. mehmetguner21@gmail.com 




YORUMLAR

Bu Yazıya Yorum Yapılmadı. İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz? 
Lütfen Resimdeki kodu yazınız
 

Genç Gazetesi, Genç Haber Sitesi, Bingöl Genç ilçesi Haber sitesi Tavsiye Formu

Bu Yazıyı Arkadaşınıza Önerin
İsminiz
Email Adresiniz
Arkadaşınızın İsmi
Arkadaşınızın E-Mail Adresi
Varsa Mesajınız
Güvenlik KoduLütfen Resimdeki kodu yazınız

Yazarın Diğer Yazıları

Devletin değişen yüzü rahatsızlık veriyor3 Kasım 2013 Saat: 18:48
Devletin değişen yüzü rahatsızlık veriyor Devletin, Doğu ve Güneydoğudaki yüzünün değiştiği bir hakikat olarak önümüzde duruyor. Bu hakikatin neticesinde ortaya çıkan tablo karşısında iki çeşit tepki
Deprem3 Kasım 2013 Saat: 18:48
Deprem Bingölün bir türlü yenilenemeyen terminalinde otobüs bekliyordum. Tarih 30 Nisan 2003tü. İstanbula gidecektim ama elimde Ankara bileti vardı. İstanbula giden otobüslerde yer kalmamıştı. Aktarma
Genç belediyesine eleştiri ve öneriler3 Kasım 2013 Saat: 18:48
Genç belediyesine eleştiri ve öneriler Ülkemizde bilindiği gibi illerin ve ilçelerin yönetimlerinde en yetkili makamlar Valilik ve Kaymakamlık. Protokolde belediyeler onlardan sonra gelirler. Oysa ill
Zaza Dili Sempozyumu ve Kurdi-Der3 Kasım 2013 Saat: 18:48
Zaza Dili Sempozyumu ve Kurdi-Der Bu hafta dünyanın ilk ve tek Zazaca Sempozyumunda konuşulanlar hakkında yazacaktım. Fakat son anda kararımı değiştirdim. Belki duymayanlarımız vardır hatırlatmakta fa
Tandır mı? Kampüs mü?3 Kasım 2013 Saat: 18:48
Tandır mı? Kampüs mü? Genç Gazetesinin geçen sayısındaki manşeti hatırlıyorsunuzdur. Bir kez de ben hatırlatmak istiyorum. Bingöl Üniversitesi Rektörü Profesör Dr. Gıyasettin Baydaş, Genç için kurulan
Tüm Yazıları